terça-feira, 8 de maio de 2018

UM GRANDE ARTISTA



            Neste ano de 2018, Leonard Berstein, um dos maiores artistas do século XX, faria cem anos. No Brasil, sua “missa” vai ser apresentada pela primeira vez.
            Fala-se muito de sua vida particular. Prefiro destacar sua genialidade como compositor, maestro, pianista, produtor de eventos e até pedagogo. Dedicou parte de sua vida aos jovens, para os quais promovia concertos e escreveu textos didáticos.
            Esteve além da maniqueísta divisão entre o clássico e o popular. Com formação universitária rigorosa, estava livre para produzir música leve e brilhante. Percorreu temas bíblicos, judeus, litúrgicos, musicais para o palco, música para cinema. Usou recursos jazísticos e se tornou celebridade com West Side Story, que brilhou no palco e na tela, inspirado em Romeu e Julieta. Deixou um punhado de canções inesquecíveis. Para quem quisesse profundidade reflexiva, deixou a magnífica sinfonia “A Idade da Ansiedade”, de 1947, baseada num poema de Wynstan Auden, em que o piano se funde às orquestra de maneira magnífica.
            Viajou pelo mundo, levando arte e carisma.
             Leonard Berstein deixou sua marca.

JUBILEO DE LARĜMENSA ARTISTO

            En ĉi tiu jaro 2018 oni rememoras la naskiĝon de granda artisto. En 1918 naskiĝis la usonano Leonard Berstein, kiu estis unu el la plej eminentaj muzikistoj en la XX-a jarcento. Omaĝe al li, oni programis ĉi-jare en Brazilo prezenton de lia “meso”, kio neniam antaŭe okazis en ĉi tiu lando.
            Laŭ diversaj aspektoj, li estis muzikisto kun tre forta personeco.  Rilate al lia privata vivo, oni ofte multon komentas, sed ĉi tiu aspekto ŝajnas al mi malpli signifa ol lia libera spirito kiel artisto.  Li estis pianisto, dirigento, komponisto, produktanto de eventoj kaj por tiel diri pedagogo. Fakte, li dediĉis grandan parton de sia energio al la junularo.  Li proponis koncertojn al junula publiko kaj verkis edukajn tekstojn tiucele.
            Ekzemplo de lia larĝa koncepto pri muzika arto estas tio, ke li ofte transpasis teoriajn limojn inter “klasika” kaj “popola” muziko. Kvankam li plenumis severan lernadon en universitata nivelo, lia muziko estis “flora”. Liaj temoj por arta verkado estis ampleksaj: bibliaj temoj, meso, ĵazaj ritmoj, juda liturgio, modernaj “operetoj”, kinomuziko. Li lasis komponaĵojn, kiuj fariĝis modernaj klasikaĵoj. Ni menciu du el ili:
            La unua estas eble lia plej konata verko: “Rakonto el la Okcidenta Regiono” (West Side Story), opereto (1957), kiu fariĝis filmo lanĉita en 1961. Ĝi enhavas amhistorion lokitan en Novjorko, kie batalas inter si du rivalaj stratbandoj – inspirita je la dramo de Ŝekspiro, “Romeo kaj Julieta”.  Kelkaj kanzonoj en tiu verko fariĝis tre popularaj.
            La dua estas simfonio “La Aĝo de Anksio”, el 1947. Sentoplena verko, kies movimentoj estis inspiritaj je la samnoma longa poemo de la angla aŭtoro Wynstan Auden. En tiu verko, la piano sonas forte, kiel parto de la orkestro mem, en tute neordinara maniero. Ankaŭ ĝi enhavas ĵazajn elementojn.
            Kiel dirigento, Berstein staris antaŭ la plej gravaj orkestroj. Li portis sian brilan muzikon al la mondo dum siaj multaj ekskursoj. Li estis ne nur talenta, sed karisma.  Pro tio, li ricevis amason da premioj kaj estas rekonata unuanime kiel eminenta artisto el la pasinta jarcento.
(Ĉi tiu artikolo estas aŭskultebla per

LIDE

PSV, 05/2018




Afrontar montes e mares e matos
rudes  rochas
sorvedouros
enredados cipós
Transpor abismos cínicos
decifrar   antigos dogmas
galgar vocábulos arcaicos
enigmas adormecidos há milênios
Suportar o nascimento de cada dia
seu  prolongado crepúsculo
sua noite devoradora
Dormir e sonhar com as cores da dúvida
ingerir
digerir
excretar sentimentos
Sorrir esgar como se espera de um estóico
Tudo por uma vida palidamente heroica
Nada que se compare à própria estupidez do lidador

PENADO

Alfronti montojn kaj marojn kaj arbarojn
krudajn rokojn
ensorbejojn
plektitajn lianojn
Transpasi cinikajn abismojn
deĉifri antikvajn dogmojn
grimpi arkaikajn vortojn
enigmojn dormantajn de jarmiloj
Elteni la naskiĝon de ĉiu tago
ĝian longan krepuskon
ĝian voreman nokton
Dormi kaj sonĝi pri la koloroj de dubo
engluti
digesti
ekskrecii sentojn
Rideti rikane kiel oni esperas de stoikulo
Ĉion por ia pale heroa vivo
Nenio komparebla al la stulteco mem de la penanto

domingo, 6 de maio de 2018

CANSAÇO DA VIDA

PSV, 05/2018



            Primeiro foi a compaixão pelo sofrimento dos doentes terminais. Antecipe-se-lhes a morte, suposto repouso eterno.
            Seguiu-se o turismo da morte, com excursões de ricaços aos paraísos que lhe garantem suicídio assistido, com o qual obterão o alívio de suas dores e o suposto repouso eterno.
            Depois, veio o suicídio oferecido aos doentes mentais que, mesmo não portadores de doença terminal,  já não suportam o próprio sofrimento e são presenteados com o suposto repouso eterno.
            Agora, por que não oferecer a doce morte supostamente libertadora aos entediados, que, igualmente poupados de alguma doença terminal, alegam que estão “cansados de viver”?
            O suicídio assistido se espalha pelo mundo. As legislações a respeito estabelecem que os fornecedores desse estranho serviço não podem auferir lucro por ele. Entidades que o praticam, no entanto, têm sua contabilidade. Estamos a um passo de o transformar em mais um simples negócio.

            Não se pode negar: há no mundo sofrimentos atrozes, diante dos quais nos angustiamos profundamente. É preciso desenvolver com urgência a “Medicina do Cuidado Paliativo”, em nome da compaixão e da solidariedade. Com todo o respeito a quem sofre e deseja ardentemente pôr fim à agonia, antecipar a morte não me parece função da medicina.


LACA PRI LA VIVO

            Unue, la kompato pri la suferego de nekuraceblaj malsanuloj. Oni anticipu ilian morton, supozatan eternan ripozon.
            Sekvis la turismo de morto, kun ekskursoj de riĉuloj al paradizoj, kiuj garantias al ili asistatan memmortigon, per kiu ili havigos al si forigon de doloroj kaj la supozatan eternan ripozon.
            Poste, alvenis la memmortigo proponata al mensmalsanuloj, kiuj, eĉ se ili ne havas malsanon baldaŭ mortigontan, jam ne eltenas sian suferadon kaj ricevas la donacon de supozata eterna ripozo.
            Nun, kial ne proponi dolĉan morton supozeble liberigan, al enuantoj, kiuj, same ne havantaj baldaŭ mortigontan malsanon, argumentas, ke ili estas “lacaj pri la vivo”?
            La asistata memmortigo disvastiĝas tra la mondo.  Leĝoj pri tio starigas, ke proponantoj de tiu stranga servo ne rajtas gajni monon per ĝi. Institucioj ĝin praktikantaj tamen havas siajn kontojn.  Ni staras unu paŝon for de transformado de tio en unu plian simplan negocon.

            Ne eblas nei: troviĝas en la mondo teruraj suferoj, fronte al kiuj ni profunde angoras.  Urĝe necesas progresigi Paliativan Medicinon, nome de kompatemo kaj solidareco. Kun plena respekto al suferantoj, kiuj arde deziras fini sian agonion, tamen anticipi la morton ne ŝajnas al mi funkcio de medicino.

A MONTANHA E O SONHO

Mendoza, Argentina, foto PSV, 04/2018




A montanha... O céu azul...
Nuvens brancas... Campo aberto...
Vento leve... O sol do sul...
Fico no sonho ou desperto?...

Assim o sonho que vejo
flutua na fantasia.
Que mais terei por desejo
e que jamais sonharia?

Olhar a cor do perfume...
Talvez beber essa luz...
Voar em meio ao cardume,
nesse mar de seixos nus...



MONTARO KAJ SONĜO

La montaro... La ĉielo...
Vasta kampo... Blanka nubo...
Milda vento... Suna helo...
Ĉu mi sonĝas? Jen la dubo...

La sonĝo, kiun mi ĝuas
ŝvebas   en la fantazio.
Stranga deziro min skuas
per bizara emocio...

Eble vidi la parfumon...
Flugi inter fiŝoj maraj...
Aü eble flari la lumon
de la ŝtonoj ordinaraj...