terça-feira, 28 de março de 2017

RECONCILIAÇÃO


Quando te reconcilias,
é com com tuas mãos,
com teus pés,
com tua pele.
Vê como repiram, aliviados.
Vê como fica macio o chão que pisas.
Mais suave a ladeira,
menos ávida a sede,
mais calmo e exato o teu gesto.
Ouve.
Tua voz ganha meio abaixo,
e um certo veludo.
A fruta que comes,
a água que bebes,
o teu hálito
ganham todos a cor bege.
Porque quando te reconcilias com alguém,
é contigo que o fazes.
Celebra.


KUNREPACIĜO

Kiam vi kunrepaciĝas kun iu homo,
tio estas kun viaj manoj,
kun viaj piedoj,
kun via haŭto.
Vidu, kiel ili spiras pli facile.
Vidu, kiel fariĝas milda la grundo, kiun vi surpaŝas.
Pli milda la deklivo,
malpli avida la soifo,
pli trankvila kaj preciza via gesto.
Aŭskultu:
via voĉo ricevis duontonon suben,
kaj ian veluran tembron.
La frukto, kiun vi manĝas,
la akvo, kiun vi trinkas,
via spiro,
ili ĉiuj ricevis la koloron bejan.
Ĉar kiam vi repaciĝas kun iu homo,
kun vi mem vi repaciĝas.
Celebru.

ALTIVEZ


No campo, orgulhosa altivez,
ergue-se a casa imponente.
Passa ao largo o camponês,
cabisbaixo, indiferente.

FIERO

Sur la kamparo, fiere,
staras la domo majesta.
Preterpasas, kapaltere,
la kamparano modesta.

PENSANDO DEPOIS DE “MOONLIGHT”


 
A mim me parece que de vez em quando precisamos nos ocupar de cinema, elemento cultural importante no mundo moderno. Um bom filme sempre faz o espectador pensar.
Muita gente viu o americano “Moonlight”, vencedor do Oscar 2017. Vamos com estes dividir nossos pensamentos a respeito. Para quem não viu, sirva a conversa de motivação para fazê-lo. Vale a pena.
“Moonlight” é um filme tipicamente americano, sem os chavões de muitos filmes americanos. Com delicada e precisa sagacidade, mostra um grave problema social, que aliás é universal. A história segue três etapas da vida da personagem principal: infância, adolescência e vida adulta. O homem é sensível, caladão, lacônico e perplexo, num ambiente cruel e violento. Sua mãe é mentalmente desequilibrada. No meio de gente ruim, ele no entanto encontra também gente boa, e precisa decidir de que lado da sociedade vai ficar. E isso em relação ao trabalho, às relações pessoais, à lei, até a sua própria vida sexual.
São todos negros e o título refere-se a uma alusão – de que, numa noite de  luar, as crianças negras parecem azuis. Mas seria um engano pensar que “Moonlight” é um filme sobre negros. Ou mesmo que seu tema sejam os graves conflitos sociais o a orientação sexual das pessoas. A beleza se encontra no fato de que ele usa  essas “circunstäncias” para algo mais profundo. Num momento chave, um dos personagens diz a uma criança: “Chega um momento na vida, em que a pessoa tem que decidir o que quer ser.” O ensinamento não vale só para a criança; vale para cada dia da vida de cada pessoa, independente de raça, problemas sociais e dilemas pessoais. A decisão tem dois lados: um deles é o destino quem decide – ela não  pode escolher nascer negra ou branca, nem sobre sua orientação sexual. Por outro lado, pode decidir se vai ser traficante ou honesto cozinheiro em modesta lanchonete.
“Moonlight” tem bom nível, em técnica e arte. Os atores trabalham com brilho, principalmente os três protagonistas. É admirável como conseguem todos os três, manter o espírito da personagem principal através de suas idades. Palmas para o diretor! O filme merece ser visto. Com certeza outros terão pensamentos interessantes após o luar.
https://www.youtube.com/watch?v=9NJj12tJzqc 

PENSOJ POST “LUNLUMO”                  
                  Al mi ŝajnas, ke de tempo al tempo ni devas okupiĝi pri kino, ĉar ĉi tiu estas grava elemento en la kulturo en nia moderna mondo. Bona filmo ĉiam pensigas la spektinton.
                  Mi supozas, ke multaj aῠskultantoj de la Esperanta RetRadio spektis la venkinton de la Oskar-premio 2017: “Moonlight”  (lunlumo). Kun ĉi tiuj mi intencas dividi miajn pensojn pri ĝi. Koncerne tiujn, kiuj ankoraῠ ne spektis la filmon, jen estas klopodo motivi, ke ili faru tion. Ĉar efektive, ĝi estas ĝuinda artaĵo.
                  “Moonlight” estas tipe usona filmo, sen la ŝablonoj de multaj usonaj filmoj. Ĝi montras kun delikata kaj trafa sagaco kaj sobreco gravan socian problemon, kiu tamen estas universala. La rakonto sekvas laῠ tri etapoj de la vivo de la ĉeffiguro: infanaĝo, adoleskaĝo kaj plenaĝo. La homo estas sentema, silentema, lakona kaj perpleksa fronte al medio kruela kaj perfortema. Lia patrino estas mense senekvilibra. Meze de fiaj homoj, li tamen trovas ankaῠ bonkorajn personojn, kaj li devas decidi, al kiu flanko de la socio li apartenos. Ĉi tio koncernos al lia laboro, al liaj homrilatoj, al la leĝoj kaj eĉ al lia propra seksa vivo.
                  Ĉiuj homfiguroj en la filmo estas negroj kaj la titolo aludas al mencio, ke sub la lunlumo, nokte, ĉiuj negraj infanoj aspektas bluaj. Estus tamen misa ideo konsideri, ke “Moonlight” estas filmo pri negroj. Aῠ eĉ ke ĝia ĉefa temo estas la gravaj sociaj konfliktoj, aῠ pri la seksa orientiĝo de homoj. La beleco de la filmo troviĝas en la fakto, ke ĝi uzas tiajn “cirkonstancojn” por io pli profunda. En ŝlosila momento, unu el la roluloj saĝe sciigas infanon: “Alvenas momento en la vivo, kiam la homo devas decidi, kion li volas esti”. La instruo validas ne nur por infano; ĝi taῠgas por ĉiu tago en la homa vivo, sendepende de raso, sociaj problemoj kaj vivdilemoj. Tiu decido havas du flankojn: unu flankon decidas la “destino” – neniu povas decidi, ĉu li naskiĝos nigra au blanka, nek pri sia seksa orientiĝo. Sed aliflanke li ja povas decidi, ĉu li fariĝos kontrabandisto de drogaĉoj aῠ honesta kuiristo en modesta restoracio.
“Moonlight” estas teknike kaj arte altnivela. La aktoroj  rolas brile, precipe tiuj tri, kiuj protagonistas. Estas admirinde, kiel ĉiuj tri aktoroj konservas la “spiriton” de la ĉefa homfiguro en la sinsekvaj aĝoj. Gratulon al la reĝisoro! Nepre spektinda filmo. Certe vi ekhavos aliajn interesajn pensojn post la lunlumo.

domingo, 26 de fevereiro de 2017

O QUE FAZ UM BOM LIVRO?


Ganhei de um grande amigo um livro curioso, que não vem ao caso nomear.  Ao virar a última página, acudiu-me a pergunta: o que faz um bom livro?
            Devo adiantar que o generoso amigo, dias depois, se desculpou pelo presente, alegando tratar-se, em sua opinião, de um “livro chatíssimo”, que ele abandonou lá pelo quarto capítulo. E recordou um princípio bem estabelecido: “A vida é muito curta para se ler livro ruim”.
            O severo julgamento só me fez espicaçar a curiosidade. Afinal, o autor é conceituadíssimo, quase unanimidade nas letras nacionais,  domina à perfeição a língua, com elegância no estilo e perspicácia no traçado de ideias originais; o tema é do mais alto interesse e a pesquisa histórica, impecável; a edição, se não é luxuosa, é sóbria e agradável.
            Sobram-lhe pois  ingredientes para marcar época e tornar-se um clássico!
            Mas meu amigo tem sua razão. Resulta um livro pesado, monótono, prolixo, repetitivo, em muitas páginas cansativo e até sonífero. O que faltou? O que é necessário para que se produza um bom livro? Vê-se que não bastam um bom tema, o domínio da língua e um autor conceituado.
            O autor se prolonga em repetições e prolixidade inexplicável. Num mesmo (e sempre muito longo) capítulo, misturam-se assuntos desconexos, que exigem verdadeira ginástica mental, na busca de uma sequência coerente. Alguns fatos, que parecem secundários, ocupam páginas intermináveis, em minúcias que terminam em becos sem saída. Certas personagens ocupam destaque excessivo, a empanar a importância de outras, que mereciam mais destaque. Algumas análises literárias e artísticas, inseridas no contexto histórico, são tão subjetivas e imponderáveis que parecem cair das nuvens. Sucumbe-se no desafio de misturar reconstrução de uma época com crítica de arte.
            Faltou costura. Um bom livro precisa de ritmo, coerência, foco. Deve conduzir a leitura por um percurso de conforto mínimo, com partes que se coadunem com um todo apreensível. Não deve ser um quebra-cabeças.
Numa palavra, faltou ao autor pensar no leitor; parece que escreveu para si. É uma obrigação básica de que escreve: tornar a tarefa do leitor agradável, estimulante, fluida, convidativa. Não quer dizer banalidade, quer dizer harmonia. O leitor deve ler como quem passeia, como quem caminha por um jardim, como quem ouve uma sonata de Mozart. Assuntos difíceis e subjetivos devem ser suavizados, na medida do possível, desde que não se perca consistência. Afinal, talvez tenha faltado um editor-revisor com autoridade suficiente para exigir do consagrado autor o uso do famoso lápis vermelho. Cortar, cortar, cortar.  Escrever menos para dizer mais.
De minha parte, não me arrependo de ter persistido e “vencido” as quatrocentas páginas do volume. Consegui peneirar o valor que, apesar de tudo,  se escondia no fundo do livro. E tornar a pensar nesta pergunta que nunca se cala: o que faz um bom livro?


KIO FARAS BONAN LIBRON?

            Mi gajnis de granda amiko kuriozan libron, kies titolon ne necesas eldiri. Kiam mi turnis la lastan paĝon, venis al mi en la kapon demando: kio faras bonan libron?
            Mi devas antaŭe diri, ke la malavara amiko, post kelkaj tagoj, pardonpetis pro la donaco, aldonante, ke temas, liaopinie, pri “tre enuiga libro”, kiun li forlasis post la kvara ĉapitro. Kaj li rememorigis principon firme starigitan: “La vivo estas tro mallonga por ke oni legu malbonajn librojn”.
            La severa juĝo eĉ pli incitis mian scivolemon. Nu, la aŭtoro estas tre respektata, preskaŭ unuanime laŭdata en nialanda beletro, li perfekte regas la lingvon, kun eleganta stilo kaj sagaceco en la elmontrado de originalaj ideoj; la temo estas plej interesa kaj la esplorado de historiaj dokumentoj, senriproĉa; la eldono, se ne luksa, estas sobra kaj agrabla.
            Abundas do ingrediencoj por ke ĝi fariĝu epokfara klasikaĵo!
            Sed mia amiko siaflanke pravas. Rezultis libro peza, monotona, mallakona, ripetema, en multaj paĝoj laciga kaj eĉ dormiga. Kio mankas? Kio estas necesa por ke produktiĝu bona libro? Oni vidas, ke ne sufiĉas bona temo, regado de la lingvo kaj prestiĝa aŭtoro.
            La aŭtoro longigas ripetojn kaj neklarigeblan malkoncizecon. En unu sama (kaj ĉiam tre longa) ĉapitro miksiĝas senkonektaj temoj, kiuj postulas veran mensan gimnastikon, serĉe de kohera sinsekvo. Iuj faktoj, kiuj ŝajnas flankaj, okupas senfinajn paĝojn, pro detaloj, kiuj finiĝas en sakstratoj. Iuj roluloj okupas troan spacon, kaj vualas la gravecon de aliaj, kiuj meritas pli da elstareco. Iuj analizoj literaturaj kaj artaj, enmetitaj en historian kuntekston, estas tiel subjektivaj kaj senkonsistaj, ke ili ŝajnas falintaj el nuboj. Fiaskas la defio miksi rekonstruadon de certa epoko kun artokritiko.
            Mankis kunkudrado. Bona libro bezonas ritmon, koherecon, fokuson. Ĝi devas konduki la legadon laŭ vojo de minimuma komforto, kun partoj, kiuj kongruas kun ia perceptebla tutaĵo. Ĝi ne estu ia puzlo.
Unuvorte, mankis, ke la aŭtoro pensu pri la legonto; ŝajnas, ke li verkis por si mem. Jen baza devo de tiu, kiu verkas: fari la taskon de la leganto agrabla, stimula, flua, invita. Tio ne signifas banalecon, sed harmonion. Leganto devas legi kvazaŭ li promenus, kvazaŭ li iradus en ĝardeno, kvazaŭ li aŭskultus sonaton de Mozart. Malfacilajn, subjektivajn temojn oni mildigu, laŭeble, kondiĉe ke oni ne forperdu konsistecon. Fine, eble mankis eldonisto-revizianto, kun sufiĉe da aŭtoritateco por postuli de la fama aŭtoro la uzon de la konata ruĝa krajono. Forstreki, forstreki, forstredi. Skribi malpli por diri pli.
Miaflanke, mi ne pentas, ke mi obstinis kaj “venkis” la kvarcent paĝojn de la volumo. Mi sukcesis kribri la valoron, kiu spite ĉion kaŝiĝas en la fundo de la libro. Kaj denove pensi pri ĉi tiu demando, kiu neniam ĉesas: kio faras bonan libron?

domingo, 19 de fevereiro de 2017

PENSAMENTO MÁGICO



Naquele verão morreu a pessoa que o dono do quintal mais amava.
Naquele verão o pé de araçá deu frutos numerosos e doces, como nunca.
Ele cogitou ligar uma coisa à outra.
Não conseguiu.
Que pena. Seria um alento.


MAGIA PENSO

En tiu somero mortis la homo, kiun la posedanto de la korto plej amis.
En tiu somero la gujavarbo donis multenombrajn kaj dolĉajn fruktojn, kiel neniam.
Li konjektis ligi unu aferon al la alia.
Ne sukcesis.
Domaĝe. Tio estus faciligo.