sábado, 7 de maio de 2022

A disciplina do amor

 


  

Leio, a conta-gotas, o delicioso “A disciplina do amor”, da recém-falecida Lygia Fagundes Telles. Sempre gostei da literatura de diário, mas esta tem um sabor a mais: uma espécie de diário não datado, a misturar relatos da vida real e da vida de imaginação. Escrito com leveza e despojamento, sem perda de elegância e fluência. Textos enxutos, geralmente curtos e certeiros. Dizem um pouco, deixam outro tanto para a imaginação do leitor. A nobre função da verdadeira literatura – fazer pensar.

Um primor, este registro despretensioso do quotidiano, em que a mente afiada do escritor olha o mundo divertida, às vezes assustada, outras vezes intrigada, e nos entrega instantâneos que à maioria de nós passam despercebidos. “Ô, Deus!” – ela repete.

Lygia olha o mundo com perspicácia e nos convida para o espetáculo: uma gota de mercúrio que cai do termômetro quebrado; o gato que se esconde na cave; um pouso no Hotel dos Viajantes; a lista dos sintomas básicos da neurose; enchentes afogando cidades; etc, etc..

O fascínio das pequenas coisas pode dar sentido à vida. Sempre é possível olhar e pensar, pensar...

 

La disciplino de amo

 

Mi legas, guto post guto, la bonegan “La disciplino de amo”, de la antaŭ nelonge forpasinta Lygia Fagundes Telles. Al mi ĉiam plaĉis literaturo en formo de taglibro, sed ĉi tiu havas kroman bonguston: ĝi estas speco de sen-data taglibro, kiu miksas raportojn el la reala vivo kun tiuj de la vivo de imagemo. Verkita malpeze kaj simple, sen perdo de eleganteco kaj fluo. Senornamaj tekstoj, ĝenerale nelongaj kaj trafaj. Ili malmulton diras, sed lasas iom al la imagemo de la leganto. La nobla funkcio de vera literaturo — pensigi. Ia juvelo, ĉi tiu senpretenda registraĵo pri la ĉiutaga vivo, en kiu la akra menso de verkisto rigardas la mondon, jen amuzite, foje timigite, foje mire, kaj transdonas al ni scenojn, kiuj al la plej multaj el ni preterpasas, nerimarkitaj. “Ho Dio!” — ŝi ripetas.

Lygia rigardas la mondon kun sagaco kaj invitas nin al la spektaklo: guto da hidrargo falinta el termometro rompita; kato kaŝinta sin en kelo; gastiĝo en Hotelo de Vojaĝantoj; la listo de bazaj simptomoj de neŭrozo; inundoj dronigantaj urbojn, k.a., k.a..

Raviĝo pri etaj aferoj povas doni sencon al la vivo. Ĉiam estas eble rigardi kaj pensi, pensi...

terça-feira, 3 de maio de 2022

Se queres paz

 

 
PSV - abr. 2022
 
 

    Se queres paz, vida afora,

    segue do gato a lição:

    ele está feliz, e mora

    em casa de papelão!

 

    Que será paz, afinal?

    É ter no mundo valor,

    ou ser pitada de sal

    que lhe dê algum sabor?

 

 

 

    Homo, pensu pri la volo

    vivi konstante en paco:

    kato loĝas  en skatolo,

    kvazaŭ ĝi estus palaco!

 

    La paco estas mistero:

    io mondume valora,

    aŭ eta salokulero

    bongustiga kaj elkora?


sexta-feira, 22 de abril de 2022

O AMIGO COREANO (Coisas do Esperanto)

 

 

Recebo, com alegria e surpresa, um lindo livro em Esperanto: “Bunsun kaj Aiko – Rememore al Mia Unua Amo” (“Bunsum e Aiko – Lembrança do Meu Primeiro Amor”). Enviou-mo o próprio autor, o coreano Cho Sung Ho, com simpática dedicatória e acompanhado de uma carta elegante, em que me pede opinião sobre sua obra.

Ao contrário do que poderia sugerir o título, não se trata de romantismo derramado. Embora se descreva o relacionamento entre dois jovens enamorados, a narração é contida, ponderada, sem arroubos. Muitas vezes o texto consiste de cartas trocadas entre eles.  A felicidade não surge, fácil. O mundo impõe barreiras. Ficam as calorosas recordações, nem sempre frutos de realizações.  

O livro foi editado com primor pela Associação Coreana de Esperanto, e já corre o mundo (segunda edição em 2022). O estilo, correto, enxuto e objetivo, mostra o uso certeiro do Esperanto por um autor asiático que soube incorporar com perfeição o espírito da Língua Internacional.

Considero que ganhei um presente valioso. Coisas do Esperanto.

 

 

LA KOREA AMIKO

(Aferoj de Esperanto)

 

Mi ricevis, kun ĝojo kaj surprizo, belegan libron en Esperanto: “Bunsun kaj Aiko - Rememore al Mia Unua Amo”. Ĝin sendis la aŭtoro mem, la koreano Cho Sung Ho, kun simpatia skribdediĉo kaj kun eleganta letero, en kiu li petis mian opinion pri sia verko.

Male ol tio, kion la titolo povus sugesti, ne temas pri senbrida romatikismo. Kvankam oni priskribis la interrilaton inter du gejunuloj enamiĝintaj, la rakonto estas sindetena, modera, sen troigoj. Ofte la teksto konsistas el leteroj, kiujn ili interŝanĝis. Feliĉo ne aperas, facila. La mondo metas barojn. Restas varmaj rememoroj, ne ĉiam fruktoj de realigoj.

La libro estis bele eldonita de Korea Esperanto-Asocio, kaj jam trakuras la mondon (dua eldono en 2022). La ĝusta, objektiva stilo montras trafan uzon de Esperanto, fare de azia aŭtoro, kiu scipovis perfekte ensorbi la spiriton de la Internacia Lingvo.

Mi konsideras, ke mi gajnis valoran donacon. Aferoj de Esperanto.

 

segunda-feira, 11 de abril de 2022

Enquanto eu bato o teclado

 


PSV - abr 2022 


Enquanto eu bato o teclado 

deste meu computador,

a gata dorme ao meu lado,

e faz escolha melhor.

 

Eu sonho em letra vazia,

ela sonha de verdade.

O sonho dela é poesia,

o meu sonho é veleidade.

 

E no entanto eu não desisto

deste meu sonhar precário:

eu sonho conforme existo,

e existo em sonho, ao contrário.


 

Dum mi klakas komputile,

ŝvite, pene, longe, lace,

katino dormas, trankvile,

kaj serene dormas, pace.

 

Mi sonĝas per skribo mia,

ĝia sonĝo estas vera;

ĝia sonĝo — poezia;

mia sonĝo — senespera.

 

Kaj tamen plu mi insistas

en mia sonĝiluzio:

mi sonĝas dum mi ekzistas,

mi ekzistas nur en tio.

sábado, 19 de março de 2022

enigmática


PSV mar2022


a passo incerto 

no alto de uma colina 

vi o sol projetar minha sombra 

ao pé da encosta 

trazia a impessoalidade de todas as sombras

a carência de matiz

a inclinação incerta do que se projeta à revelia

o tédio da prisão irremediável

 

não se reconhece a própria sombra

como certos pensamentos

vai conosco mas não nos pertence

impenetrável silêncio

 

na manhã de outono 

nunca me pareceu tão enigmática 

 

 

 

enigma

 

en hezita irado

sur eta monto

mi vidis mian ombron ĵetitan de la suno

ĉe la piedon de deklivo

ĝi portis la senpersonecon de ĉiuj ombroj

la mankon de nuanco

la necertan inklinon de io kio projektiĝas hazarde

la enuon de senrimeda enkarceriĝo

 

oni ne rekonas sian propran ombron

kiel iaj pensoj

ĝi iras kun ni sed al ni ne apartenas

nepenetrebla silento

 

en la aŭtuna mateno

ĝi neniam aspektis al mi tiel enigma

 

quarta-feira, 9 de março de 2022

Idadismo

 


PSV - mar 2022

O que mais há no mundo é preconceito, pelo motivo simples de que é mais fácil adotar preconceito que formar conceito. Este último exige tirocínio, lucidez, sensatez, esforço mental. O exercício de pensar. 

Pois ultimamente anda-se falando bastante de um velho tipo de discriminação que, por ter recebido uma denominação nova e curiosa, veio à tona: idadismo, ou etarismo. Preconceito de idade. A gente sabe: avaliar uma pessoa por sua idade, e formar um juízo de valor sobre ela, baseado na idade. É comum se ouvir: “Como você está conservado!” (sardinha em lata?); “Você parece conservado em formol!” (morreu e não percebeu?); “Você não tem idade para isso!” (inveja?).

Até a organização Mundial da Saúde já se manifestou, afirmando que idadismo afeta a saúde  do discriminado. Está presente nas empresas, que relutam em empregar pessoas por sua idade; entre indivíduos, nas relações quotidianas; e, pior de tudo, numa pessoa para consigo mesmo, quando diz que “não serve para mais nada”.

Alguém dirá que a idade de fato traz limitações. Responde-se que não há ser humano sem limitações, o que não pode ser pretexto para discriminação. 

Por fim, lembremos que o idadismo não atinge apenas os idosos. Preterir um médico apenas por que ele é jovem, ou uma modelo, só porque ela já passou dos quarenta, também é idadismo.

Convém fazer este exercício. Olhar para uma pessoa como alguém singular, não apenas como alguém que terá vivido uma certa quantidade de anos. 

 

AĜISMO

 

Tre abundaj en la mondo estas antaŭjuĝoj, pro la simpla kialo, ke estas pli facile alpreni antaŭjugon ol konstrui juĝon. Ĉi tiu lasta postulas rezonadon, klaran menson, prudenton, mensan penadon. La praktikadon de pensado.

Nu, lastatempe oni multe parolas pri malnova speco de diskriminacio, kiu ricevis novan, kuriozan nomon kaj tial venis sub la lumon: aĝismo. Antaŭjuĝo pro aĝo. Ni scias: taksi homon surbaze de lia aĝo, kaj ekformi ideon pri lia valoro, pro lia aĝo. Ofte oni aŭdas: “Kiel vi estas bone konservita!” (sardino en skatolo?); “Vi ŝajnas konservita en formolo!” (vi mortis kaj ne perceptis?); “Vi jam ne havas aĝon konvenan por tio!” (envio?).

Eĉ la Monda San-Organizo jam asertis, ke aĝismo misinfluas la sanon de viktimo. Ĝi ĉeestas en entreprenoj, kiuj hezitas dungi homojn pro ilia aĝo; inter individuoj, dum ĉiutagaj interrilatoj; kaj plej malbone, en homo rilate al si mem, kiam li diras, ke “li jam taŭgas por nenio”.

Eble iu dirus, ke efektive la aĝo alportas limigojn. Oni respondus, ke ne ekzistas homo sen limigoj, kio ne povas esti preteksto por diskriminacio. 

Fine, ni memoru, ke aĝismo ne trafas nur maljunulojn. Preterlasi kuraciston nur pro tio, ke li estas juna, aŭ modelinon, nur pro tio, ke ŝi jam transpasis la kvardekan vivojaron, estas ankaŭ aĝismo.

Konvenas praktiki ĉi tiun ekzercon. Rigardi homon kiel iun unikan, ne nur kiel iun, kiu jam vivis certan kvanton da jaroj. 

 

(Aŭskultu artikolon pri aĝismo: 

http://esperantaretradio.blogspot.com/2022/03/agismo-nova-vorto-malnova-diskriminacio.html)

domingo, 27 de fevereiro de 2022

BELO CASAL DE ESCRITORES

 



Recebi, embalados em gentileza, dois bonitos livros de autores lorenenses — se não de nascimento, de estima e moradia. De Maria de Lourdes Camelo, “Os Moradores da Rua da Ponte”; de Getulino do Espírito Santo Maciel, “Entre Caminhos e Afetos”, ambos editados com muito gosto e ilustrados com lindas capas. 

O primeiro traz relatos deliciosos de uma jovem professora, numa cidade de interior, a visitar casas para um censo. Cada visita retrata uma situação humana supreendente e mostra o universo da gente despojada do interior de Minas Gerais. Em cada uma, uma gama de sentimentos, de contradições, de dramas escondidos entre paredes . Tudo narrado com simplicidade comovente, com a força do olhar da escritora talentosa que nascia. Por exemplo, ao descrever um velório:

 

Por muito tempo, esse foi o assunto dos bares e das cozinhas. Todos ficaram impressionados com um fato ocorrido exatamente no momento em que o padre espargia água benta no corpo. Do quarto de Olímpia saiu uma barata, antiga pela aparência, que atravessou a sala ziguezagueando entre os sapatos deixando em seu rastro um manto de fuligem e baba até alcançar a rua. Paralisados, naquele instante, ninguém ousou esmagá-la.

 

O livro de Getulino contém poesia. Lirismo puro, a exaltar o amor e a arte, sempre de mistura com um profundo sentimento de gratidão ao Criador. A religiosidade, à maneira de Adélia Prado, realça a arte do pensamento poético mais elevado. Há uma vertigem constante na surpresa do pequeno homem diante da grande vida:

 

Por que?

 

Por que me procurais

Logo na colheita

E não me procurastes

No plantio das sementes

Se bem próximo é o tempo

De alegrias e tristezas

Talvez de orações; lembranças e emoções

Para reencontrardes

Meus esplendores esquecidos

E minha explícita 

E profunda miséria.

 

Lourdes e Getulino, discretos em sua vida interiorana, cheios da verdadeira sabedoria dos simples, enriquecem Lorena. Estão unidos à cidade como estão unidos entre si — pelo laço da Arte, pela mágica da Palavra. Devemos gratidão ao belo casal.

 

 

BELA PARO DA GEEDZOJ

 

Mi ricevis, pakitajn en ĝentilo, du belajn librojn de geaŭtoroj el Lorena — ne naskiĝintaj en tiu urbo, sed pro amo kaj longtempa enloĝado. De Maria de Lourdes Camelo, “La Loĝantoj ĉe Strato de la Ponto”; de Getulino do Espírito Santo Maciel, “Inter Vojoj kaj Amoj”, ambaŭ elegante eldonitaj kaj ilustritaj per belegaj kovriloj.

La unua alportas ĝuindajn rakontojn de juna instruistino, en landinterna urbo, kiam ŝi vizitas domojn por censo. Ĉiu vizito portretas homan situacion surprizan kaj montras la universon de homoj modestaj en la brazila ŝtato Minas Gerais. En ĉiu, tuta gamo da sentoj, da kontraŭdiroj, da dramoj kaŝitaj inter muroj. Ĉio verkita kun emociiga simpleco, per la forto de rigardo de verkistino talenta, kiu tiam naskiĝis. Ekzemple, kiam ŝi priskribis funebran ceremonion:

 

Dum longa tempo, tiu estis temo por interparoloj en drinkejoj kaj kuirejoj. Ĉiuj impresiĝis pro fakto, kiu okazis precize en la momento, kiam la pastro disĵetis benakvon sur la korpon. El la ĉambro de Olímpia eliris blato, kiu aspektis maljuna, kaj ĝi trairis la ĉambron sinue inter la ŝuoj, lasante spuron de ia fulgo kaj gluaĵo, ĝis ĝi atingis la straton. Paralizite, tiumomente, neniu aŭdacis premfrakasi ĝin.

 

La libro de Getulino enhavas poezion. Puran lirikon, ekzaltantan amon kaj arton, ĉiam mikse kun profunda sento de dankemo al la Kreanto. Religiemo, kiel tiu de Adélia Prado, kiu elstarigas la arton de plej alta poezia penso . Troviĝas ia konstanta kapturno en la surprizo de la eta homo fronte al la granda vivo:

 

Kial?

 

Kial vi serĉas min

Jam dum la rikolto

Kaj ne serĉis min

Dum la plantado de semoj

Se tre proksima estas la tempo

De ĝojo kaj malĝojo

Eble de preĝoj; rememoroj kaj emocioj

Por retrovi

Miajn forgesitajn brilojn

Kaj mian eksplicitan

Kaj profundan mizeron. 

 

Lourdes kaj Getulino, diskretaj en sia landinterna vivo, plenaj de la vera saĝeco de la simplaj, riĉigas la urbon Lorena. Ili estas ligitaj al la urbo kiel inter si mem — per laĉo de Arto, per la magio de la Vorto. Ni ŝuldas dankon al la bela paro. 

 

segunda-feira, 21 de fevereiro de 2022

A gata em sono profundo

 


PSV fev 2022




A gata, em sono profundo,
sossegada, se refaz,
enquanto debate o mundo
se faz guerra ou se faz paz.


Katineto dormas pace
sian dormon, posttagmeze;
dume, la mondo, minace, 
akre kverelas, freneze.


terça-feira, 8 de fevereiro de 2022

triz

 


PSV fev 2022


foi por pouco

só faltou um pouco de silêncio

olhar a plácida aurora

o sereno crepúsculo

palmilhar o dia como quem pisa a relva

 

só faltou tocar de leve a pele alheia

assobiar uma cantiga da infância

ouvir arrulhos 

juntar folhas caídas e fazer um fogo breve

 

um pouco mais de carícia

um pouco mais de espera

brincar

falar mais baixo

ouvir mais alto

 

bastava um verso de paz

bastava o pendor de ser feliz

triz

 

 

preskaŭ

 

mankis io

mankis nur iom da silento

rigardi la trankvilan aŭroron

la serenan krepuskon

trairi tagon kiel oni paŝas sur herbo

 

mankis nur tuŝeti aliulan haŭton

fajfi infankanton

aŭdi rukulojn

kolekti falintajn foliojn kaj fari nelongan fajron

 

iom pli da karesoj

iom pli da atendo

ludi

paroli pli mallaŭte

aŭskulti pli laŭte

 

sufiĉus verso de paco

sufiĉus inklino al feliĉo

preskaŭ

 

domingo, 16 de janeiro de 2022

Do agora



Quando, em pleno ócio, estiver a procurar um alento para o espírito, procure um clássico. É garantido. 

Mergulhei recentemente em “Prometeu acorrentado’, que me presenteou a amicíssima Mercêdes Fabiana, a primeira de quatro tragédias gregas lindamente editadas pela Zahar (“O melhor do teatro grego”, 2013).

A tragédia quase não tem ação. A cena é preenchida pela força das palavras. O deus Prometeu rebela-se contra Zeus, o supremo poder do Olimpo, que tencionava exterminar a execrável raça humana. Prometeu rouba o fogo, com ele a esperança, e os transfere aos homens, e os salva. A punição, severíssima, consiste em passar a eternidade acorrentado a um rochedo isolado, sempre em pé, tendo o fígado (sede da alma) constantemente devorado por uma ave de rapina. Toda a peça consta da fala do deus acorrentado e seus diálogos com o coro, com outros deuses, com outras figuras mitológicas. Prometeu tem oportunidade de arrepender-se e retratar-se, mas resiste e recusa voltar atrás. Ele sabe (pro-meteu: o que sabe antes) que o poder abusivo de Zeus um dia será derrotado. E opta por resistir.

A certa altura, pela boca de Hefesto, soa este verso:

 

            ... é sempre  duro o coração dos novos reis.

 

Depois, ao explicar seu antigo e malfadado relacionamento com Zeus, sempre marcado por malícia e violência, diz Prometeu:

 

            Desconfiar  até de amigos é sem dúvida

            um mal inerente ao poder ilimitado.

 

Vai-se lendo com espanto. Não foi escrito agorinha, nem concorre a qualquer prêmio literário moderno. Não trata de nenhuma das nossas figuras públicas, de nenhum político atual, nem das tiranias, mais ou menos explícitas, que assolam nosso mundo do terceiro milênio. Não vem a propósito de qualquer manchete de jornal.  Mas é do agora que se trata, do de sempre.

Ésquilo escreveu há mais de dois milênios. 

 

Pri la nuno

 

Kiam, en plena nenifarado, vi serĉos ian faciligon por via spirito, tiam serĉu klasikaĵon. Estas garantiite.

Mi antaŭ nelonge plonĝis en “Prometeo ligita”, kiun al mi donacis la tre amika Mercêdes Fabiana, la unuan el kvar grekaj tragedioj belege eldonitaj de Zahar (“La plej bonaj el la grekaj teatraĵoj”, 2013).

La tragedio preskaŭ ne enhavas agadon. La scenejo estas plenigata per la forto de vortoj. La dio Prometeo ribeliĝis kontraŭ Zeŭso, la plej alta potenculo en Olimpo, kiu intencis ekstermi la malindan homan rason.  Prometeo ŝtelis la fajron, kun ĝi la esperon, kaj ilin transdonis al la homoj, kaj ilin savis. La severega puno konsistas en pasigado de la eterneco ligite al izola roko, ĉiam starante, kaj kun la hepato (sidejo de la animo) konstante vorata de rabobirdo. La tuta dramo konsistas en la paroloj de la ligita dio kaj liaj dialogoj kun la koruso, kun aliaj dioj, kun aliaj mitologiaj figuroj. Prometeo havas la eblecon penti kaj realĝustigi sin, sed li rezistas kaj rifuzas retroiri. Li scias (pro-meteo: kiu antaŭ-scias), ke la troa potenco de Zeŭso iam estos venkita. Kaj li elektas rezistadon.

En iu momento, per la buŝo de Hefesto, eksonas ĉi tiu verso:

 

... ĉiam kruda estas la koro de novaj reĝoj.

 

Poste, klarigante sian antaŭan, misfortunan rilaton kun Zeŭso, ĉiam influita de malico kaj perforto, Prometeo diras:

 

Suspekti eĉ pri amikoj estas sendube

malbonaĵo ligita al senlima potenco.

 

Oni legas kaj miras. Ĝi ne estis ĵus-ĵus verkita, kaj ĝi ne konkuras pri ia literatura, moderna premio. Ne temas pri iu ajn el niaj publikaj homoj, nek pri iu ajn el niaj nuntempaj politikistoj, ankaŭ ne pri tiranioj, pli aŭ malpli eksplicaj, kiuj draŝas nian mondon en la tria jarmilo.Ĝi ne aludas al ia ĵurnala frapraporto. Kaj tamen temas pri la nuno, pri la ĉiamo.

Esĥilo verkis antaŭ pli ol du jarmiloj. 

 

 

sábado, 15 de janeiro de 2022

O olhar de um cão

 


PSV jan 2022


        O olhar de um cão se parece

        com olhar de um homem santo.

        Não apenas olha, tece

        com olhos um fino manto. 

 

 

        De hundeto la okuloj

        ŝajnas okuloj anĝelaj; 

        por plej multaj homestuloj

        ili estu la modelaj. 

domingo, 2 de janeiro de 2022

Pêssego

 


PSV jan 2022


Na mão direita, um pêssego maduro,

de sumo, aroma e tez, e algum mistério,

nutrido pelo chão e pela seiva.

A mão o reconhece, é sempre fruto.

 

Na mão esquerda, um verso de viés,

sem música, sem eco, em tom escuro,

nascido num crepúsculo de chuva.

Ao toque, a mão o sente áspera pedra.

 

A pêssego e a verso a boca aspira,

prazer de um lado e dissabor de outro,

um deles ela come, o outro, atira.

 

Nas mãos é necessário que se ponha,

a se reter, uma porção de vida,

e uma porção-poema, a jogar fora.

 

 

Persiko

 

Kuŝas sur dekstra man´  persik´ matura,

el suk´ , aromo, haŭto kaj mistero,

nutrita de la grundo kaj de sevo.

La mano ĝin rekonas, estas frukto.

 

Sur la maldekstra mano, torda verso,

sen muziko, sen eĥo, nur malluma,

naskita iam en krepusko pluva.

Nur ŝtono ŝajnas ĝi al mana sento.

 

Kaj verson kaj persikon buŝ´ deziras,

plezuron foje, malplezuron foje,

por manĝo unu, por forĵet´ alia.

 

Necesas sur la manoj la depono:

por konservado jen iom da vivo,

jen iom da poemo  puŝi for.