resgatado

 

 

PSV nov 2026 

 

  

Foi na véspera das eleições. Meu neto e eu aguardávamos o ônibus na plataforma da rodoviária de uma cidade próxima. Aproximou-se uma mulher franzina, precariamente vestida, cabelos em caracol, esmalte gasto nas unhas, brincos descoloridos e excesso de rubro batom além dos lábios. Tinha o olhar vivo e alegre, enquanto pedia uma esmola.

Notei que na face da mulher despontavam fios de barba: era uma mendiga trans. Meu neto exclamou:

- Tem um gato no seu ombro!

De fato, sobre o ombro esquerdo da mulher, um pouco assustado, agarrava-se um filhote cinzento de grandes olhos brilhantes.

- Resgatei este gatinho do lixo, tadinho. Agora é meu. É o segundo que eu salvo. O primeiro morreu.

Via-se no olhar da salvadora um brilho de satisfação.

- Como é o nome dele?  - o neto perguntou, acariciando o bichinho.

- Voto!

- Como?!

- Vo-to! Botei nele o nome de Voto. Em homenagem a amanhã. E eu nem tenho documento para votar.

- Ele comeu, hoje?

- Quase nada.

Meu neto, que tem bom coração, deu uns trocados à mendiga.

Nosso ônibus chegou. Embarcamos.

Amanhã votaremos.

 

SAVITA

 

Ĉi tio okazis en la antaŭtago de tutlanda politika balotado. Mia nepo kaj mi atendis buson sur platformo de stacidomo, en proksima urbo. Alproksimiĝis eta virino, en eluzitaj vestoj, buklaj haroj, makulitaj ungolakoj, senkoloriĝintaj orelringoj, kaj troa ruĝega ŝminko sur la lipoj.  Ŝi havis vivecan, gajan  rigardon, dum ŝi petis almozon. 

Mi rimarkis sur la vizaĝo de la virino, ke aperetis barboharoj: ŝi estis trans-seksa almozulino. 

Mia nepo ekkriis:

- Estas kato sur via ŝultro!

Efektive, sur la maldekstra ŝultro de la virino, iom timigita, alkroĉiĝis griza ideto kun grandaj, brilantaj okuloj. 

- Mi savis ĉi tiun katidon el rubujo, la kompatindan. Nun ĝi apartenas al mi. Ĝi estas la dua, kiun mi savis. La unua mortis. 

Oni povis vidi sur la okuloj de la savintino ian brilon de kontentiĝo.

- Kiu estas ĝia nomo? - la nepo demandis, karesante la besteton.

- Baloto.

- Kio?!

- Ba-lo-to! Mi nomis ĝin Baloto. Omaĝe al la morgaŭa tago. Kaj mi eĉ ne havas dokumenton por voĉdoni.

- Ĉu ĝi manĝis, hodiaŭ?

- Preskaŭ nenion.

Mia nepo, kiu estas bonkora, donis iom da mono al la almozulino. 

Nia buso alvenis. Ni eniris en ĝin.

Morgaŭ ni balotos.

 

sede

PSV out 2026

ele mesmo me chamou,

o pequeno bosque.

 

tirou-me do espanto do mundo

em que vago errava,

colocou-me em perpétuo silêncio

entre as árvores maternas

a embalar meu passo

sob o tremor da folhagem dançarina.

 

eu não fui,

fui levado

em acalanto,

por entre troncos enrugados,

raízes descobertas,

estrias de sol entre ramos.

 

não há como resistir

ao silêncio do bosque.

o silêncio é uma sede.

 

 

soifo

 

ĝi mem min vokis,

la eta bosko.

 

forprenis min el la konsterno de l’ mondo,

kie mi erarvagadis,

metis min en porĉiama silento

inter arbojn patrinajn,

kiuj silente lulis mian paŝadon 

sub la tremetado de dancanta foliaro.

 

mi ne iris,

mi estis portita

per lulkanto,

tra inter sulkoplenaj trunkoj,

parte nekovritaj radikoj,

sunstrioj inter branĉoj. 

 

neeble rezisti

la silenton de bosko.

silento estas soifo.

 

não merece respeito?

 

 

 PSV out 2026

 

  

Há pouco chegou o Dia das Crianças, e eu fui buscar o meu presentinho de sempre, para minha neta: um livro, claro. Encontrei uma publicação linda, bem editada, com uma história sobre animais, muito educativa e agradável. As ilustrações também bonitas e adequadas. Era bem o que eu procurava.

O original, em língua inglesa. Naturalmente fui ver a informação sobre o tradutor. Nada! Nem uma informação sobre o tradutor! No máximo, o nome de um “Revisor”. Como assim?! O trabalho do tradutor não merece menção? Ou será que entregaram a tarefa à I.A.?

O trabalho de tradução literária nunca foi muito valorizado. Agora parece que o desprezo aumentou, pela influência da tecnologia. Mas é preciso critério. Recentemente, li “O Corcunda de Notre Dame”, de Hugo, editado pela Martin Claret (2021), em magnífica tradução de Herculano Villas-Boas. Um primor de tradução, que tornou minha leitura ainda mais prazerosa! Duvido que a I.A. fizesse igual...

Na verdade, traduzir é recriar, é transpor com arte, é reescrever. Grandes gênios da literatura se dedicaram a traduzir. Citando apenas um: Machado de Assis.

Não merece respeito?

 

 

ĉu li ne meritas respekton?

 

Antaŭ nelonge alvenis la Tago de Infanoj, kaj mi iris por serĉi mian donaceton, ĉiam la saman, al mia nepineto: libron, memkompreneble. Mi trovis belegan eldonaĵon, bone fasonitan, enhavantan rakonton pri bestoj, tre edukan kaj agrablan. Ankaŭ la ilustraĵoj estis belaj kaj oportunaj. Precize tion mi serĉis.

La originalo, en la angla lingvo. Sekve, mi kontrolis la informon pri la tradukinto. Nenio! Nenia informo pri la tradukinto! Apenaŭ la nomo de “Revizianto”. Kiel do?! Ĉu la laboro de tradukisto ne meritas atenton? Aŭ eble oni transdonis tiun taskon al A.I.?

La laboron de literatura tradukado oni neniam vere valorigis. Nun, ŝajne, la ignorado pliiĝis, pro influo de teknologio. Sed kriterio estas necesa. Antaŭ nelonge, mi legis “Notre Dame de Paris”, de Hugo, eldonitan de de Martin Claret, en majesta traduko al la portugala lingvo de Herculano Villas-Boas. Rafinita traduko, kiu faris mian legadon eĉ pli plezura! Mi dubas, ĉu A.I. farus simile...

 Efektive, traduki estas rekrei, arte transmeti, reverki. Grandaj geniuloj de literaturo sin dediĉis al tradukado. Mi citu nur unu: Machado de Assis. 

Ĉu li ne meritas respekton? 

 

 

um longo tentáculo

 

PSV out 2026 

      

Com imensa alegria recebi pelo correio um exemplar de “Aventuro”, belíssimo livro da talentosa escritora russa Tatiana Terehova, minha amiga virtual. Uma publicação primorosa, tanto pelo requintado conteúdo de poemas e contos como pela edição lindamente ilustrada por Anna Striganova. Uma carinhosa dedicatória da autora era a cereja do bolo. Essas coisas acontecem entre Esperantistas, pelo mundo a fora.

Naturalmente, quis retribuir à minha amiga, que mora lá em Peterburgo. Reuni algumas publicações recentes da Associação Paulista de Esperanto e me dirigi, feliz da vida, à agência dos Correios da minha cidade de Lorena/SP.  

Desilusão!... A funcionária informou que todo e qualquer envio para a Rússia está momentaneamente proibido.  Por alguns segundos, fiquei estatelado diante dela. Como assim, proibido enviar um livro à minha amiga russa?! Sim, proibido. Sem contestação, sem explicação.

Subentende-se que seja mais um tentáculo desse monstro chamado “guerra”. Que chega até aqui, até a agência dos Correios, numa cidade do interior do Brasil.  

 

longa tentaklo

 

Kun grandega ĝojo mi ricevis per la poŝto ekzempleron de “Aventuro”, tre bela libro de la talenta rusa verkistino Tatjana Tereĥova, mia virtuala amikino. Rafinita publikaĵo, jen pro la altnivela enhavo de poemoj kaj rakontoj, jen pro la eldono belege ilustrita de Anna Striganova. Elkora persona dediĉoskribo de la aŭtorino estis la ĉerizo sur la kuko. Tiaj aferoj okazas inter geesperantistoj, tra la mondo. 

Memkompreneble, mi volis redoni la afablaĵon al mia amikino, kiu loĝas en Peterburgo. Mi kunprenis kelkajn novajn eldonaĵojn de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo, kaj turnis min, tute feliĉa, al la agentejo de la poŝto en mia urbo Lorena, en la brazila ŝtato San-Paŭlo. 

Kia elreviĝo!... La oficistino informis, ke ĉia ajn ekspedo al Rusujo estas nuntempe malpermesita. Dum kelkaj sekundoj, mi staris stupora antaŭ ŝi. Nu, kio? ĉu estas malpermesite sendi libron al mia rusa amikino?!. Jes, malpermesite. Senkonteste, senklarige.      

Oni subkomprenas, ke tio estas unu plia tentaklo de tiu monstro nomata “milito”. Ĝi alvenis ĝis ĉi tie, ĝis la poŝta agentejo, en urbo en la interno de Brazilo. 

 

a folha

 

PSV Set 2026 

    

 

Dois dias antes da chegada da primavera, veio ao meu encontro um lindo grilo em forma de folha. Ficou ali, esperando que eu passasse, parasse, contemplasse e fotografasse. Com toda a paciência e calma, mesmo quando eu aproximei bastante a objetiva.

O bichinho, que não dispõe de dentes, garras ou veneno, mostrava a sua defesa natural, um mimetismo cheio de arte. Apenas se esconde entre as folhas, ele mesmo folha saltadeira. Examinei encantado todas as suas rasuras, o seu verde luminoso, a sua paz.

Um símbolo de sobrevivência pela arte, pela delicadeza, grilo-poema.

Por fim, ele disse: “Aproveite a primavera!...”

 

 

folio

 

Du tagojn antaŭ la komenco de printempo, venis renkonte al mi belega grilo en formo de folio. Ĝi atende staris, ĝis mi alvenis, ekhaltis, komtemplis kaj fotis.  Per plena pacienco kaj trankvileco, eĉ kiam mi tre alproksimigis la fotmaŝinon.

La besteto, kiu ne havas dentojn, ungojn aŭ venenon, montradis sian naturan defendopovon, ian mimetismon plenan de arto. Ĝi nur sin kaŝas inter folioj, estante ĝi mem saltema folio. Mi ravite observis ĉiujn ĝiajn striojn, ĝian luman verdon, ĝian pacon.

Ia simbolo de postvivado per arto, per delikateco, grilo-poemo.

Fine, ĝi diris: “Ĝuu la printempon!...”

 

plantação

 

PSV set 2026 

Ganhei um livro de poemas.

Canteiro de sentimentos

plantados com sementes de palavras,

às vezes precárias, fugidias,

às vezes plenas de seiva

e promessa de frutos.

As letras de um verso me espantam.

O que se passa dentro de um poeta

semelha eclipse da lua,

sombra projetada no grande espaço vazio.

Leio o poema, não sei o poeta.

Fico grato pelo poema que ele planta em mim.

 

 

plantado

 

Mi gajnis libron de poemoj.

Bedo de sentoj

plantitaj per semoj vortaj,

foje nesufiĉaj, fuĝemaj,

foje plenaj de suko

kaj promeso pri fruktoj.

La literoj de versoj mirigas min.

Kio okazas en poeto,

tio similas luneklipson,

ombron projektitan en la granda malplena spaco.

Mi legas poemon, mi ne scias la poeton.

Mi dankas la poemon, kiun li plantas en min.

 

"O que nos torna humanos"

         

 

Fiquei feliz. Quando pude ter em mãos o livro, sim, fiquei feliz.

Falo da recente publicação de “O que nos torna humanos”, editado pela Associação Universal de Esperanto, em parceria com a Unesco. O livro é lindo!

Escrito por Victor D.O. Santos, brasileiro radicado nos Estados Unidos, originalmente em Inglês e Português, agora sai traduzido para o Esperanto. É parte da Década Internacional das Línguas Indígenas (2022-2032), em defesa dos idiomas sob risco de extinção, pela valorização de todas as línguas. Uma questão de sobrevivência da diversidade cultural da humanidade. O que nos torna humanos é a nossa língua!

O livro, primorosamente editado, traz belíssimas ilustrações de Anna Forlati, artista italiana especializada.

Fiquei feliz por ter participado deste projeto. A ideia do Esperanto é bem esta: respeito a todas as línguas, a todas as culturas, a todos os humanos.

 

“Kio faras nin homaj”

 

Mi estas feliĉa. Kiam mi ekprenis la libron, jes, mi sentis min feliĉa.

Mi parolas pri la ĵusa publikigo de “Kio faras nin homaj”, eldonita de Universala Esperanto-Asocio, kunlabore kun Unesko. La libro estas belega!

Verkita de Victor D.O. Santos, brazilano loĝanta en Usono, originale en la angla kaj portugala lingvoj, nun ĝi eldoniĝis en Esperanta traduko. Ĝi estas parto de la Internacia Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj (2022-2032), por defendo de lingvoj sub risko de malapero, por plivalorigo de ĉiuj lingvoj. Tio estas afero de plua kultura diverseco en la homaro. Kio faras nin homaj, tio estas nia lingvo!

Tiu libro, arte eldonita, enhavas belegajn ilustraĵojn de Anna Forlati, itala faka artistino.

Mi estas feliĉa, ke mi partoprenis ĉi tiun projekton. Precize tia estas la ideo ĉirkaŭ Esperanto: por respekto al ĉiuj lingvoj, al ĉiuj kulturoj, al ĉiuj homoj. 

 

leitor casmurro

 

 

PSV sept 2026 

 

 

A leitura de “O Corcunda de Notre Dame”, por muitos anos adiada, finalmente se realizou – não sem alguma decepção. Digo “alguma” porque o livro tem passagens memoráveis, como a tortura a Quasímodo, as angústias existenciais do arquidiácono, e a página final, quando o leitor fica conhecendo o destino último do corcunda. Além do estilo luminoso que caracteriza Victor Hugo, misto de grandiosidade e fina ironia. Acrescento nota de louvor à maravilhosa tradução de Herculano Villas-Boas, na edição da Martin Claret, de 2021.

A decepção vem por conta da prolixidade, a ponto de, caso dois segmentos inteiros fossem excluídos (o que de fato aconteceu em edições iniciais da obra), isso em nada afetaria o curso da narrativa. E ao longo de todo o texto são inúmeras as digressões que distraem o leitor e interrompem com desconforto o fluxo da história. Parece que Hugo é uma torrente de ideias.

Mas o que mais me incomodou foi o que se poderia denominar “excesso de fantasia”. Algumas passagens são tão imaginosas, e ao mesmo tempo tão descuidadas da lógica, que chegam a parecer completamente inverossímeis. Romantismo em doses um tanto exageradas.

Mas que fique claro: trata-se de um livro obrigatório, que faz parte do nosso cânone ocidental e não merece adiamentos. Até porque os leitores, em sua maioria, hão de ser menos casmurros que este.

 

malbonhumora leganto

 

Mia legado de “Notre-Dame de Paris”, prokrastita dum multaj jaroj, fine okazis - ne sen iom da elreviĝo. Mi diras “iom da” ĉar la verko enhavas ja memorindajn fragmentojn, kiel la torturado al Quasimodo, la vivoangoroj de la arkidiakono kaj la fina paĝo, kiam la leganto ekscias pri la lasta destino de la ĝibulo. Kaj la luma stilo, kiu karakterizas Viktoron Hugo-n, mikso de grandiozeco kaj fajna ironio. Mi aldonas laŭdon al la bonega traduko al la portugala lingvo, farita de Herculano Villas-Boas, en la eldono Martin Claret, 2021.

La elreviĝo alvenis pro la troa abundo da detaloj, flankaj rakontoj kaj paralelaj priskriboj kaj ideoj, ĝis la grado, ke se tutaj fragmentoj estus forigitaj (kio efektive okazis en komencaj eldonoj de la verko), tio tute ne influus la fluadon de la rakonto. Laŭlonge de la tuta teksto troviĝas multenombraj digresioj, kiuj deturnas la atenton de la leganto kaj malkomforte interrompas la sinsekvon de la historio. Ŝajnas, ke Hugo estas ia torento de ideoj.

Sed kio plej forte min ĝenis estas tio, kion oni povus nomi “tro da fantazio”. Iuj fragmentoj estas tiel alte imagitaj, kaj samtempe tiel senzorgaj pri logiko, ke ili ŝajnas tute neversimilaj.  Temas pri romantikismo per iom tro grandaj dozoj.

Sed ni diru la aferon tute klare: ĝi estas nepre leginda libro, parto de nia okcidenta trezoro, kaj ne meritas prokrastojn. Ankaŭ tial, ke la plej multaj legantoj certe ne estas same malbonhumoraj, kiel ĉi tiu.