não merece respeito?

 

 

 PSV out 2026

 

  

Há pouco chegou o Dia das Crianças, e eu fui buscar o meu presentinho de sempre, para minha neta: um livro, claro. Encontrei uma publicação linda, bem editada, com uma história sobre animais, muito educativa e agradável. As ilustrações também bonitas e adequadas. Era bem o que eu procurava.

O original, em língua inglesa. Naturalmente fui ver a informação sobre o tradutor. Nada! Nem uma informação sobre o tradutor! No máximo, o nome de um “Revisor”. Como assim?! O trabalho do tradutor não merece menção? Ou será que entregaram a tarefa à I.A.?

O trabalho de tradução literária nunca foi muito valorizado. Agora parece que o desprezo aumentou, pela influência da tecnologia. Mas é preciso critério. Recentemente, li “O Corcunda de Notre Dame”, de Hugo, editado pela Marin Claret (2021), em magnífica tradução de Herculano Villas-Boas. Um primor de tradução, que tornou minha leitura ainda mais prazerosa! Duvido que a I.A. fizesse igual...

Na verdade, traduzir é recriar, é transpor com arte, é reescrever. Grandes gênios da literatura se dedicaram a traduzir. Citando apenas um: Machado de Assis.

Não merece respeito?

 

 

ĉu li ne meritas respekton?

 

Antaŭ nelonge alvenis la Tago de Infanoj, kaj mi iris por serĉi mian donaceton, ĉiam la saman, al mia nepineto: libron, memkompreneble. Mi trovis belegan eldonaĵon, bone fasonitan, enhavantan rakonton pri bestoj, tre edukan kaj agrablan. Ankaŭ la ilustraĵoj estis belaj kaj oportunaj. Precize tion mi serĉis.

La originalo, en la angla lingvo. Sekve, mi kontrolis la informon pri la tradukinto. Nenio! Nenia informo pri la tradukinto! Apenaŭ la nomo de “Revizianto”. Kiel do?! Ĉu la laboro de tradukisto ne meritas atenton? Aŭ eble oni transdonis tiun taskon al A.I.?

La laboron de literatura tradukado oni neniam vere valorigis. Nun, ŝajne, la ignorado pliiĝis, pro influo de teknologio. Sed kriterio estas necesa. Antaŭ nelonge, mi legis “Notre Dame de Paris”, de Hugo, eldonitan de de Martin Claret, en majesta traduko al la portugala lingvo de Herculano Villas-Boas. Rafinita traduko, kiu faris mian legadon eĉ pli plezura! Mi dubas, ĉu A.I. farus simile...

 

 

um longo tentáculo

 

PSV out 2026 

      

Com imensa alegria recebi pelo correio um exemplar de “Aventuro”, belíssimo livro da talentosa escritora russa Tatiana Terehova, minha amiga virtual. Uma publicação primorosa, tanto pelo requintado conteúdo de poemas e contos como pela edição lindamente ilustrada por Anna Striganova. Uma carinhosa dedicatória da autora era a cereja do bolo. Essas coisas acontecem entre Esperantistas, pelo mundo a fora.

Naturalmente, quis retribuir à minha amiga, que mora lá em Peterburgo. Reuni algumas publicações recentes da Associação Paulista de Esperanto e me dirigi, feliz da vida, à agência dos Correios da minha cidade de Lorena/SP.  

Desilusão!... A funcionária informou que todo e qualquer envio para a Rússia está momentaneamente proibido.  Por alguns segundos, fiquei estatelado diante dela. Como assim, proibido enviar um livro à minha amiga russa?! Sim, proibido. Sem contestação, sem explicação.

Subentende-se que seja mais um tentáculo desse monstro chamado “guerra”. Que chega até aqui, até a agência dos Correios, numa cidade do interior do Brasil.  

 

longa tentaklo

 

Kun grandega ĝojo mi ricevis per la poŝto ekzempleron de “Aventuro”, tre bela libro de la talenta rusa verkistino Tatjana Tereĥova, mia virtuala amikino. Rafinita publikaĵo, jen pro la altnivela enhavo de poemoj kaj rakontoj, jen pro la eldono belege ilustrita de Anna Striganova. Elkora persona dediĉoskribo de la aŭtorino estis la ĉerizo sur la kuko. Tiaj aferoj okazas inter geesperantistoj, tra la mondo. 

Memkompreneble, mi volis redoni la afablaĵon al mia amikino, kiu loĝas en Peterburgo. Mi kunprenis kelkajn novajn eldonaĵojn de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo, kaj turnis min, tute feliĉa, al la agentejo de la poŝto en mia urbo Lorena, en la brazila ŝtato San-Paŭlo. 

Kia elreviĝo!... La oficistino informis, ke ĉia ajn ekspedo al Rusujo estas nuntempe malpermesita. Dum kelkaj sekundoj, mi staris stupora antaŭ ŝi. Nu, kio? ĉu estas malpermesite sendi libron al mia rusa amikino?!. Jes, malpermesite. Senkonteste, senklarige.      

Oni subkomprenas, ke tio estas unu plia tentaklo de tiu monstro nomata “milito”. Ĝi alvenis ĝis ĉi tie, ĝis la poŝta agentejo, en urbo en la interno de Brazilo. 

 

a folha

 

PSV Set 2026 

    

 

Dois dias antes da chegada da primavera, veio ao meu encontro um lindo grilo em forma de folha. Ficou ali, esperando que eu passasse, parasse, contemplasse e fotografasse. Com toda a paciência e calma, mesmo quando eu aproximei bastante a objetiva.

O bichinho, que não dispõe de dentes, garras ou veneno, mostrava a sua defesa natural, um mimetismo cheio de arte. Apenas se esconde entre as folhas, ele mesmo folha saltadeira. Examinei encantado todas as suas rasuras, o seu verde luminoso, a sua paz.

Um símbolo de sobrevivência pela arte, pela delicadeza, grilo-poema.

Por fim, ele disse: “Aproveite a primavera!...”

 

 

folio

 

Du tagojn antaŭ la komenco de printempo, venis renkonte al mi belega grilo en formo de folio. Ĝi atende staris, ĝis mi alvenis, ekhaltis, komtemplis kaj fotis.  Per plena pacienco kaj trankvileco, eĉ kiam mi tre alproksimigis la fotmaŝinon.

La besteto, kiu ne havas dentojn, ungojn aŭ venenon, montradis sian naturan defendopovon, ian mimetismon plenan de arto. Ĝi nur sin kaŝas inter folioj, estante ĝi mem saltema folio. Mi ravite observis ĉiujn ĝiajn striojn, ĝian luman verdon, ĝian pacon.

Ia simbolo de postvivado per arto, per delikateco, grilo-poemo.

Fine, ĝi diris: “Ĝuu la printempon!...”

 

plantação

 

PSV set 2026 

Ganhei um livro de poemas.

Canteiro de sentimentos

plantados com sementes de palavras,

às vezes precárias, fugidias,

às vezes plenas de seiva

e promessa de frutos.

As letras de um verso me espantam.

O que se passa dentro de um poeta

semelha eclipse da lua,

sombra projetada no grande espaço vazio.

Leio o poema, não sei o poeta.

Fico grato pelo poema que ele planta em mim.

 

 

plantado

 

Mi gajnis libron de poemoj.

Bedo de sentoj

plantitaj per semoj vortaj,

foje nesufiĉaj, fuĝemaj,

foje plenaj de suko

kaj promeso pri fruktoj.

La literoj de versoj mirigas min.

Kio okazas en poeto,

tio similas luneklipson,

ombron projektitan en la granda malplena spaco.

Mi legas poemon, mi ne scias la poeton.

Mi dankas la poemon, kiun li plantas en min.

 

"O que nos torna humanos"

         

 

Fiquei feliz. Quando pude ter em mãos o livro, sim, fiquei feliz.

Falo da recente publicação de “O que nos torna humanos”, editado pela Associação Universal de Esperanto, em parceria com a Unesco. O livro é lindo!

Escrito por Victor D.O. Santos, brasileiro radicado nos Estados Unidos, originalmente em Inglês e Português, agora sai traduzido para o Esperanto. É parte da Década Internacional das Línguas Indígenas (2022-2032), em defesa dos idiomas sob risco de extinção, pela valorização de todas as línguas. Uma questão de sobrevivência da diversidade cultural da humanidade. O que nos torna humanos é a nossa língua!

O livro, primorosamente editado, traz belíssimas ilustrações de Anna Forlati, artista italiana especializada.

Fiquei feliz por ter participado deste projeto. A ideia do Esperanto é bem esta: respeito a todas as línguas, a todas as culturas, a todos os humanos.

 

“Kio faras nin homaj”

 

Mi estas feliĉa. Kiam mi ekprenis la libron, jes, mi sentis min feliĉa.

Mi parolas pri la ĵusa publikigo de “Kio faras nin homaj”, eldonita de Universala Esperanto-Asocio, kunlabore kun Unesko. La libro estas belega!

Verkita de Victor D.O. Santos, brazilano loĝanta en Usono, originale en la angla kaj portugala lingvoj, nun ĝi eldoniĝis en Esperanta traduko. Ĝi estas parto de la Internacia Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj (2022-2032), por defendo de lingvoj sub risko de malapero, por plivalorigo de ĉiuj lingvoj. Tio estas afero de plua kultura diverseco en la homaro. Kio faras nin homaj, tio estas nia lingvo!

Tiu libro, arte eldonita, enhavas belegajn ilustraĵojn de Anna Forlati, itala faka artistino.

Mi estas feliĉa, ke mi partoprenis ĉi tiun projekton. Precize tia estas la ideo ĉirkaŭ Esperanto: por respekto al ĉiuj lingvoj, al ĉiuj kulturoj, al ĉiuj homoj. 

 

leitor casmurro

 

 

PSV sept 2026 

 

 

A leitura de “O Corcunda de Notre Dame”, por muitos anos adiada, finalmente se realizou – não sem alguma decepção. Digo “alguma” porque o livro tem passagens memoráveis, como a tortura a Quasímodo, as angústias existenciais do arquidiácono, e a página final, quando o leitor fica conhecendo o destino último do corcunda. Além do estilo luminoso que caracteriza Victor Hugo, misto de grandiosidade e fina ironia. Acrescento nota de louvor à maravilhosa tradução de Herculano Villas-Boas, na edição da Martin Claret, de 2021.

A decepção vem por conta da prolixidade, a ponto de, caso dois segmentos inteiros fossem excluídos (o que de fato aconteceu em edições iniciais da obra), isso em nada afetaria o curso da narrativa. E ao longo de todo o texto são inúmeras as digressões que distraem o leitor e interrompem com desconforto o fluxo da história. Parece que Hugo é uma torrente de ideias.

Mas o que mais me incomodou foi o que se poderia denominar “excesso de fantasia”. Algumas passagens são tão imaginosas, e ao mesmo tempo tão descuidadas da lógica, que chegam a parecer completamente inverossímeis. Romantismo em doses um tanto exageradas.

Mas que fique claro: trata-se de um livro obrigatório, que faz parte do nosso cânone ocidental e não merece adiamentos. Até porque os leitores, em sua maioria, hão de ser menos casmurros que este.

 

malbonhumora leganto

 

Mia legado de “Notre-Dame de Paris”, prokrastita dum multaj jaroj, fine okazis - ne sen iom da elreviĝo. Mi diras “iom da” ĉar la verko enhavas ja memorindajn fragmentojn, kiel la torturado al Quasimodo, la vivoangoroj de la arkidiakono kaj la fina paĝo, kiam la leganto ekscias pri la lasta destino de la ĝibulo. Kaj la luma stilo, kiu karakterizas Viktoron Hugo-n, mikso de grandiozeco kaj fajna ironio. Mi aldonas laŭdon al la bonega traduko al la portugala lingvo, farita de Herculano Villas-Boas, en la eldono Martin Claret, 2021.

La elreviĝo alvenis pro la troa abundo da detaloj, flankaj rakontoj kaj paralelaj priskriboj kaj ideoj, ĝis la grado, ke se tutaj fragmentoj estus forigitaj (kio efektive okazis en komencaj eldonoj de la verko), tio tute ne influus la fluadon de la rakonto. Laŭlonge de la tuta teksto troviĝas multenombraj digresioj, kiuj deturnas la atenton de la leganto kaj malkomforte interrompas la sinsekvon de la historio. Ŝajnas, ke Hugo estas ia torento de ideoj.

Sed kio plej forte min ĝenis estas tio, kion oni povus nomi “tro da fantazio”. Iuj fragmentoj estas tiel alte imagitaj, kaj samtempe tiel senzorgaj pri logiko, ke ili ŝajnas tute neversimilaj.  Temas pri romantikismo per iom tro grandaj dozoj.

Sed ni diru la aferon tute klare: ĝi estas nepre leginda libro, parto de nia okcidenta trezoro, kaj ne meritas prokrastojn. Ankaŭ tial, ke la plej multaj legantoj certe ne estas same malbonhumoraj, kiel ĉi tiu. 

um longo caminho pela frente

 

PSV ago 2026 

 

O governo divulgou recentemente, que nosso país alcançou um nível de analfabetismo muito baixo. O mais baixo da história, perto de 5% da população de 15 anos de idade ou mais, o que equivale a cerca de 8 milhões de brasileiros.

Trata-se de uma boa notícia. Sabe-se que analfabetismo zero é quase impossível. Portanto, palmas para o Brasil.

Cessadas as palmas, completemos os dados. Cerca de 30% da população brasileira acima dos 15 anos de idade é composta de... “analfabetos funcionais”. Pessoas que mal reconhecem palavras isoladas  e frases muito simples. Será preciso calcular quantos milhões de cidadãos se encontram nessa faixa? Entre os mais de 200 milhões que habitam este país, um terço é analfabeto, total ou funcional.

É urgente seguir adiante. Não basta alfabetizar em nível primitivo. É preciso transformar o uso da língua em função, em instrumento de promoção humana, em ferramenta do pensamento. È hora de voltar a valorizar o livro.

A Educação, no Brasil, tem um longo caminho pela frente.

 

longa vojo antaŭen

 

La registaro diskonigis antaŭ nelonge, ke nia lando atingis tre malatan nivelon de analfabeteco. La plej mlaltan en la historio, ĉirkaŭ 5 procentoj el la loĝantaro de homoj pli ol 15-jaraĝaj, kio respondas al proksimume 8 milionoj da brazilanoj.

Ĝi estas bona novaĵo. Ni scias, ke nula analfabeteco estas preskaŭ neebla. Sekve, aplaŭdojn al Brazilo.

Post la aplaŭdoj, ni kompletigu la datumojn. Ĉirkaŭ 30 procentoj el la brazila loĝantaro de homoj pli ol 15-jaraĝaj konsistas el... “funkciaj analfabetoj”. Homoj, kiuj apenaŭ rekonas izolitajn vortojn kaj tre simplajn frazojn. Ĉu necesas kalkuli, kiom da milionoj da civitanoj troviĝas en tiu socitavolo? Inter la pli ol 200 milionoj da homoj, kiuj loĝas en ĉi tiu lando, unu triono estas analfabeta, tuta aŭ funkcia.

Urĝas iri antaŭen. Ne sufiĉas alfabetigi je primitiva nivelo. Estas necese transformi la uzon de la lingvo en funkcion, en perilon por homa promocio, en instrumenton por pensado. Estas tempo revalorigi la libron. 

Edukado, en Brazilo, havas longan vojon antaŭen.

 

 

o cúmulo do ridículo

PSV jul 2026

 

   

Devia haver uma legislação internacional sobre o excesso de ridículo.

Por exemplo, digamos que um presidente da república de um país sério resolva interceder pessoalmente sobre uma decisão de uma liga de futebol independente. Digamos que ele não se conforme que um atleta de seu país tenha recebido um cartão vermelho, e ele, presidente da república (por certo livre de qualquer preocupação mais grave, no momento), resolva pleitear que seu atleta seja anistiado. E ainda afirme que o árbitro que deu o cartão, brasileiro, seria “suspeito”.

E pior: que o cartola da tal liga acate e anistie o dito atleta.

Pois aconteceu, durante a Copa do Mundo de 2026!

E eu, que achava que existe limite para o ridículo.

 

plej ridinde

 

Devus ekzisti internacia leĝo pri troaj ridindaĵoj.

Ekzemple, supozu, ke prezidanto de la respubliko en serioza lando decidas persone interveni je ago de sendependa futbal-ligo. Supozu, ke li ne akceptas, ke atleto el lia lando ricevis punon per ruĝa karto, kaj li, prezidento (certe sen ia ajn alia pli serioza okupiĝo, en tiu momento) decidas pledi, ke al lia atleto estu nuligita la puno. Kaj krome, li asertas ke la arbitracianto, kiu uzis sian ruĝan karton, brazilano, estas “suspektinda”.

Kaj plej terure, ke la ligestro akceptas kaj nuligas la punon al la menciita atleto.

Nu, tio okazis, meze de la Monda Futbalkonkurso en 2026!

Kaj mi supozis, ke ekzistas limo por ridindaĵoj.

 

réquiem para uma mangueira

 

 

PSV jun 2026 

Cortaram aqui perto uma mangueira centenária.

O motivo foi que a árvore derramava muitos frutos ao chão, e folhas. Assim fazia a velha mangueira, havia cem anos, como fazem todas as mangueiras. Agora, sua generosidade passara a incomodar.  Frutos e folhas - estorvo. Mataram-na a golpes de serra elétrica. Do alto de sua nobreza, ela não emitiu sequer um gemido.

No local, planeja-se construir um salão de festas. Gente costuma divertir-se com canto, dança, muita conversa e muito barulho. Árvores são seres silenciosos e quietos. Sua festa é sol, e vento, e chuva, e crianças que se lambuzam alegremente de frutas caídas.  

Não tenho nada contra salões de festas. Mas fico a imaginar como seria bonito e inspirador se se construísse, no meio do planejado salão, uma pequena área envidraçada, onde se mantivesse a velha mangueira, a se erguer acima do teto, em busca do céu. Lá em cima, uma rede poderia recolher os teimosos frutos cadentes, por sobre o telhado. Um belo enfeite para a gente festiva!

Uma mangueira pode viver até trezentos anos. Qualquer dia eu levo um jovem pé de manga e o planto em algum local remoto, longe de gente, aos cuidados dos pássaros.

 

Rekviemo por mangarbo

 

Centjara mangarbo estis forhakita ĉi-proksime.

La kialo estis tio, ke la arbo faligadis multajn fruktojn sur la grundon, kaj foliojn. Tion faris la maljuna mangarbo, de cent jaroj, kiel faras ĉiuj mangarboj. Nun, ĝia malavareco komencis ĝeni. Fruktoj kaj folioj - malkomforto. Ĝi estis mortigita per frapoj de elektra segilo.  El la alto de sia nobleco, ĝi sonigis nenian ĝemon.

Sur tiu loko oni planas konstrui salonon por festoj. Homoj kutimas amuziĝi per kantoj, dancado, multe da babilado kaj multe da bruado. Arboj estas silentaj, kvietaj estaĵoj. Ĝia festo estas suno, vento, pluvo kaj infanoj, kiuj sin gaje malpurigas per la karno de falintaj fruktoj. 

Mi tute ne malaprobas festosalonojn. Sed mi imagas, kiel bele kaj inspire estus, se oni aranĝus, meze dela planata salono, etan spacon ĉirkaŭitan per vitraĵoj, kie povus resti la maljuna mangarbo, kiu povus stariĝi super la plafonon, serĉe de la ĉielo. Tie supre, ŝnurreto povus kolekti la obstinajn falantajn fruktojn, super la tegmento. Bela ornamaĵo por festemaj homoj!

Mangarbo povas vivi ĝis tricent jarojn. Iam estonte mi portos junan mangarbetaĵon kaj plantos ĝin en fora loko, malproksime de homoj, sub la zorgado de birdoj.

poesia na escola

 

 

 

      

A Escola  Municipal Professor Ruy Brasil Pereira, nesta pacata Lorena, acaba de dar um belo exemplo a toda a comunidade. Situada num bairro pouco  favorecido pelas benesses sociais, realizou no dia de hoje, 12 de junho de 2026, um vibrante Concurso de Declamação entre seus alunos. Eu estive lá, e me comovi. Dezenas de jovens da 6º, 7º e oitava séries declamaram poemas da literatura brasileira, com garra e sentimento. A plateia, também de alunos, vibrou e torceu por seus favoritos. Venceram todos!

E eu, que pensei que a Poesia andava esquecida!

Parabéns, professores! Parabéns, alunos! Ruy Brasil deve estar feliz!

 

POEZIO EN LA LERNEJO

 

La Municipa Lernejo Profesoro Ruy Brasil Pereira, en ĉi tiu modesta urbo Lorena, ĵus donis belan ekzemplon al la tuta komunumo. Situanta en kvartalo malmulte favorata de sociaj avantaĝoj, ĝi okazigis hodiaŭ, je la 12-a de junio 2026, entuziasman Konkurson de Deklamado inter siaj gelernantoj. Mi ĉeestis, kaj emociiĝis. Dekoj da gejunuloj el la mezlerneja kurso deklamins poemojn el la brazila literaturo, kun fervoro kaj sento. La ĉeestantaro, same konsistanta el lernantoj, fervoris kaj favoris siajn preferatojn. Ĉiuj venkis!

Kaj mi pensis, ke la Poezio estis forgesita!

Gratulon, instruistoj! Gratulon, lernantoj! Ruy Brasil certe estas feliĉa!