embaixo do viaduto

 

 

PSV 2026

 

 

 

Embaixo do viaduto,

o menino grita, silencioso,

com olhar de lume negro

e mão poderosa.

Tem  a cabeça firme,

sombrio o tronco,

séria a alma.

Nada espera, nada pede,

o menino do viaduto aponta.

A gente passa e baixa os olhos.

 

 

Sub viadukto

la knabo krias, silente,

kun rigardo el nigra flamo

kaj potenca mano.

Li havas la kapon firma,

ombra la trunkon,

serioza la animon.

Li nenion esperas, nenion petas,

la knabo sub viadukto montras.

Homoj pasas kaj mallevas la okulojn.

minha terra tem palmeiras

 

 

 PSV fev 2026

 

 

   

“Minha terra tem palmeiras,

Onde canta o sabiá;

As aves que aqui gorjeiam

Não gorjeiam como lá...”

 

Os versos, de uma ingenuidade à beira do exagero, no entanto ficaram famosos, porque exprimem com perfeição esse curioso sentimento de afeto quase infantil  que nos liga à nossa terra, à nossa cidade, ao nosso país. Minha querida cidade de Lorena também tem palmeiras (imperiais) e muitos sabiás que gorjeiam como só aqui.

Eis por que fui tomado de perplexidade dolorosa, ao ler recentemente, num jornal de grande tiragem e influência, que Lorena teve o maior índice de homicídios do Estado, no último levantamento. É espantoso! Continuo a caminhar pelas ruas e vejo a mesma cidade pacata, o mesmo povo pacífico, o mesmo ar acolhedor.

Essa violência não é nossa; vem de fora, importação espúria. Contudo, está aqui, à sombra das nossas palmeiras. Que fazer? A repressão policial tem sido usada, em nosso país,  há longos anos, ao que parece sem grandes resultados. Talvez seja hora de investir em educação, em cidadania, em transmissão de valores humanos.

De minha parte, acolhi a minha tristeza e decidi me esforçar por ser uma pessoa mais pacífica, mais fraterna, a partir de hoje. 

 

 

”Sur palmoj de mia lando

Turdoj kantadas tre bele;

Birdoj ĉi tie kantantaj

Ne same kantas, tiele..”

 

La versoj, preskaŭ tro naivaj, tamen famiĝis, ĉar perfekte esprimas tiun kuriozan amsenton, iom infanecan, kiu ligas nin al nia devenloko, al nia urbo, al nia lando.  Ankaŭ mia kara urbo Lorena havas palmojn (imperiajn) kaj multajn turdojn, kiuj kantas plej bele ĉi tie.

Jen kial min kaptis dolora perplekseco, kiam mi legis, antaŭ nelonge, en granda, influa ĵurnalo, ke Lorena atingis la plej altan kvanton da hom-murdoj en la Ŝtato Sanpaŭlo, okaze de lasta jara kalkulo. Tio estas miriga! Mi plu promenas sur la stratoj, kaj mi vidas la saman trankvilan urbon, la saman pacan popolon, la saman akcepteman etoson. Tiu perforto ne estas nia; ĝi venas el ekstere, bastarda importaĵo. Tamen, jen ĝi troviĝas ĉi tie, en la ombro de niaj palmarboj. Kion fari? Polica kontraŭbatalado estas farata, en nia lando, de multaj jaroj, ŝajne sen grandaj rezultoj. Eble estas tempo investi je edukado, je civitaneco, je transdonado de homecaj valoroj.

Miaflanke, mi akceptis mian malĝojon kaj prenis la decidon klopodi esti homo pli paca, pli frateca, ekde hodiaŭ.

 

saí a caminhar

 

 

PSV jan 2026

 

 

 

Saí a caminhar entre as árvores. Elas estavam cheias de cor e brilho, por causa da chuva da noite. Lavadas e felizes, moviam as folhas numa dança alegre, ao som do vento. O sol tímido as saudava, como eu. Algumas firmavam seus troncos fortes na terra úmida. (Sempre fico a imaginar até onde chegam as raízes de uma árvore.)

Parei diante de uma figueira velha, e disse:

- É pena que não possas caminhar...

Ela sorriu e respondeu, em silêncio:

- É pena que não tenhas raízes...

 

Mi iris promeni inter la arboj. Ili estis plenaj de koloro kaj helo, pro la nokta pluvo. Lavitaj kaj feliĉaj, ili movis siajn foliojn en gaja dancado, sub la sono de vento. La timema suno ilin salutis, kiel mi. Kelkaj el ili firmigis siajn fortajn trunkojn  en la malsekan grundon. (Mi ĉiam imagas, kien atingas la radikoj de arbo.)

Mi haltis antaŭ maljuna figarbo, kaj diris:

- Bedaŭrinde, ke vi ne povas piediri...

Ĝi ridetis, silente:

- Bedaŭrinde, ke vi ne havas radikojn...

 

PSV jan 2026

É preciso cuidar dos músculos.

Já não se trata de beleza física, de exibição de força. Não se trata de tentar imitar Schwarzenegger. Novos estudos têm mostrado que músculos não servem apenas para o movimento, a produção de calor e o equilíbrio. Sabe-se agora que são fonte constante de uma série de substâncias – chamadas “miocinas” – que influem na função de outros órgãos: fígado, pâncreas, sistema metabólico em geral e sistema imune. Ajudam a combater inflamações crônicas e são importantes para a função cerebral.

E mais: quem pratica exercícios musculares regularmente sofre menos quedas. Principalmente para os idosos, é uma proteção valiosa.

Não é preciso exagerar. Bastam movimentos moderados, de maneira correta, algumas vezes por semana. Com cuidado para evitar lesões.

É simples, barato, agradável, melhora o humor e a convivência.

Não custa tentar.

 

 

Necesas zorgi pri la muskoloj.

Ne temas pri korpa beleco, pri elmontrado de forto. Ne temas pri penado imiti  Schwarzenegger. Novaj esploroj montras, ke muskoloj ne taŭgas nur por moviĝado, produktado de varmo kaj ekvilibro. Oni nun scias, ke ili estas konstanta fonto de amaso da substancoj - la tiel nomataj “miocinoj” -, kiuj influas la funkciadon de aliaj organoj: hepato, pankreato, metabola sistemo ĝenerale kaj imunologia sistemo. Ili helpas kontraŭi kronikajn inflamojn kaj estas gravaj por la cerba funkcio.

Kaj plie: ki regule praktikas muskolajn ekzercojn suferas malpli da faloj. Precipe por maljunuloj, ĉi tio estas valora  protekto. 

Ne estas necese troigi. Sufiĉas moderaj korpomovoj, en ĝusta maniero, kelkajn fojojn en ĉiu semajno. Kaj atentu por eviti lezojn.

Ĝi estas simpla, malmultekosta, agrabla, ĝi plibonigas la humoron kaj la kunvivadon. 

Indas provi.

é doença?

 

 

PSV jan 2026

 

 

 

Os meios de comunicação, no Brasil,  estão cheios de alusões à nossa “democracia”, ao “estado de direito” vigente no país, aos “direitos humanos” e “de cidadania”, por aqui.

Mas...

O último mapa que levantou a situação social no Rio de Janeiro, deu conta de que quase 4 milhões de pessoas na cidade vivem “sob controle” ou “sob influência” do crime organizado. Repetindo: 4 milhões!

O Rio, uma das principais cidades do Brasil, tem quase 7 milhões de habitantes.

Não ouvi muitos comentários a respeito destes números quase inacreditáveis.

Nosso país está doente?

 

 

Ĉu malsano?

 

La amaskomunikiloj en Brazilo estas plenaj de aludoj al nia “demokratio”, al la “jura stato” en nia lando, al la “homaj rajtoj” kaj al la “rajtoj de civitaneco”, ĉi tie. 

Tamen...

La lasta mapo, kiu mezuris la socian situacion en Rio-de-Ĵanejro, informis, ke preskaŭ 4 milionoj da homoj en tiu urbo vivas “sub regado” aŭ “sub influo” de la organizita krimo.  Mi ripetas: 4 milionoj!

Rio estas unu el la ĉefaj urboj en Brazilo kaj havas preskaŭ 7 milionojn da enloĝantoj.

Mi ne aŭdis multajn komentojn pri tiuj ciferoj preskaŭ nekredeblaj.

Ĉu nia lando estas malsana?

saiu a caminhar

 

 

PSV dez 2025

 

saiu a caminhar

na primeira esquina

topou com o silêncio

caminharam juntos alguns passos

um cão ladrou

um carro passou

soprou vento nas folhas de uma árvore

ruídos do mundo

despediram-se sem solenidade

o resto do dia foi de palavras palavras palavras

à noite ele olhou para o céu

as estrelas permaneciam quietas no escuro

 

li iris promeni

ĉe la unua stratangulo

li renkontis silenton

ili kune iris kelkajn paŝojn

hundo bojis

aŭto pasis

blovis vento inter la folioj de arbo

bruoj de la mondo

ili adiaŭis sen soleno

la cetero de la tago estis vortoj vortoj vortoj

vespere li rigardis la ĉielon

steloj plu estis kvietaj en la mallumo

teatro em lorena

 

 

Teatro em Lorena

 

Nossa Lorena, que não chega a 90 mil habitantes, possui três bons teatros em funcionamento: um nas dependências da UNISAL, outro na FATEA, o terceiro no charmoso “Teatrim”, verdadeiro centro cultural e escola de teatro. É o caso de se festejar! E sobretudo de prestigiar! Não é comum, num país em que a cultura não encontra espaço fácil.

Teatro é arte milenar, cuja origem se perde na antiguidade dos mitos e das religiões. A palavra “teatro”, de origem grega, significa “olhar atentamente”, “olhar refletindo”, “olhar meditando”. De fato, a peça teatral mobiliza nosso espírito até camadas inconscientes, e não permite indiferença. O palco é a vida, a cena nos revela, nos desacomoda, nos obriga a pensar.

Recentemente, fui ver “Capitu”, no Teatrim. Aplaudi de pé e levei a voz do ator comigo, pelas ruas da cidade, por vários dias.

Obrigado, Caio de Andrade e equipe, por nos proporcionar o Teatrim!

 

Teatro en Lorena

 

Nia urbo Lorena, kies loĝantaro ne atingas 90 mil homojn, havas tri bonajn funkciantajn teatrojn: unu en la instalaĵoj de UNISAL, alia en FATEA(*), la tria en la ĉarma “Teatrim”, vera kulturcentro kaj teatrolernejo. Indas festi! Kaj precipe apogi!. Tio ne estas ofta afero, en lando, kie la kulturo ne facile trovas lokon.

Teatro estas jarmila arto, kies deveno perdiĝis en la antikaj mitoj kaj religioj. La vorto “teatro”, grekdevena, signifas “atente rigardi”, “rigardi pripenseme”, “medite rigardi”. Efektive, la teatraĵo mobilizas nian spiriton ĝis nekonsciaj tavoloj, kaj ne permesas indiferentecon. La podio estas la vivo, la sceno nin elmontras, nin malakomodas, devigas nin pensi. 

Antaŭ nelonge, mi spektis “Capitu”, en Teatrim. Mi stare aplaŭdegis, kaj mi portis kun mi la voĉon de la aktoro, tra la stratoj de la urbo, dum pluraj tagoj. 

Dankon, Caio de Andrade kaj laborgrupo, ke vi proponas al ni Teatrim!

 

(*) UNISAL kaj  FATEA estas universitataj institucioj

en la urbo Lorena, en la brazila ŝtato Sanpaŭlo.

 

o último azul

Vale a pena assistir a “O Último Azul”, de Gabriel Mascaro. O filme é mais um bom lançamento do cinema brasileiro.  Trata do que move os seres humanos: o  desejo. Sensato ou disparatado, não se vive sem ele. Pode conduzir a uma vida plena e satisfatória, ou ao abismo da insensatez. O desejo é nossa combustão.

Todo mundo concorda que cada pessoa tem o direito de seguir seu próprio caminho. Chama-se “livre arbítrio” – embora haja que conteste a “liberdade” dessa escolha, já que as pressões do inconsciente são poderosas. No entanto, em relação aos idosos, a sociedade com frequência impõe severos limites ao desejo. Ao velho se quer proibir tudo, como se ele tivesse voltado a ser criança: o velho perde o direito ao desejo.

Em “O Último Azul”, Teresa (a maravilhosa atriz Denise Weinberg), de 77 anos, decide manter seus desejos, contra tudo e contra todos. Inicialmente, ela quer simplesmente voar; depois, apenas viver em liberdade, e sem fraldas. Fará escolhas acertadas? Quem tem o direito de julgá-la?  

Tudo acontece num grandioso cenário amazônico, que dá ao conto belíssima atmosfera, onírica e misteriosa. Como são os desejos humanos.

 

LA LASTA BLUO

 

Indas spekti “La Lasta Bluo”, de Gabriel Mascaro. Ĉi tiu filmo estas unu plia bona lanĉo de la brazila kinarto. Ĝi temas pri tio, kio movas la homojn: la deziro. Prudenta aŭ sensenca, oni ne vivas sen ĝi. Ĝi povas konduki al vivo plena kaj kontentiga, aŭ al abismo de frenezo. La deziro estas nia brulaĵo.

Ĉiuj konsentas, ke ĉiu homo rajtas sekvi sian propran vojon. Oni nomas tion “libera elektopovo” — kvankam iuj kontestas la “liberecon” de tia elekto, ĉar la premoj de la nekonscio estas potencaj. Tamen, rilate al maljunuloj, la socio ofte surmetas severajn limojn al  deziro. Al maljunulo oni emas ĉion malpermesi, kvazaŭ li denove refariĝus infano: maljunulo perdas sian rajton al deziro. 

En “La Lasta Bluo”, la 77-jara Teresa (la mirinda aktorino Denise Weinberg) decidas konservi siajn dezirojn, kontraŭ ĉio kaj kontraŭ ĉiuj. Komence, ŝi simple volas flugi; poste, nur vivi libera kaj sen vindaĵoj. Ĉu ŝi faros prudentajn elektojn? Kiu rajtas juĝi ŝin?

Ĉio okazas meze de grandioza amazonia scenejo, kiu donas al la rakonto belegan etoson, sonĝecan kaj misteran. Tiaj estas la homaj deziroj.

na hora do crepúsculo

 

 

PSV out 2025

 

 

 

na hora do crepúsculo

o céu em  verde azulado

ergui os olhos e vi passar

em silêncio solene e concentrada

uma formação de pássaros migratórios

 uma grande cunha perfeita

cortava o ar como lâmina de veludo

 alguns segundos de espantosa beleza

 um só organismo

impulsionado por força misteriosa

elegante poderosa imemorial

aves migratórias guardam seu destino

numa bússola interna

não indagam

não duvidam

vão

 

je la horo de krepusko

la ĉielo verdblua

mi levis la okulojn kaj vidis 

ke pasas en densa solena silento

formacio de migrantaj birdoj

granda perfekta kojno

tranĉis la aeron kiel velura klingo

kelkaj sekundoj da rava beleco

unu sola organismo

puŝata de forto mistera

eleganta potenca praa

migrantaj birdoj tenas sian destinon

en interna kompaso

ili ne demandas

ne dubas

ili iras

voo

 

 

PSV out 2025

 

 

Perguntei ao vento leve:

“A borboleta, a voar,

aonde vai, afinal?”

“Vai por aí, a flanar...”

 

E de novo, perguntei:

“Onde chegar, qual a meta?”

O vento deu um sorriso:

“Faça igual à borboleta...”

 

Mais importante que a meta,

o que torna a vida plena,

e feliz, e verdadeira,

é a caminhada serena...

 

 

flugado

 

Mi demandis de la vento:

“Kien flugas papilio?”

La vento ride respondis:

“Nu, ĝi flugas al nenio...”

 

Kaj denove mi demandis:

“Kien flugi devas mi?”

Kaj la vento, same ride:

“Vi fariĝu papili’ ...”

 

Nek la celoj, nek atingoj,

faras la vivon pli riĉa,

nur la flugado libera

faras la koron feliĉa.